Í upphafi sautjándu aldar átti sér stað siðvæðing innan Karmelítareglunnar í Frakklandi. Hún hófst 1604 og sálin að baki þessarar hreyfingar var í reynd blindur bróðir, Jean St. Samson, sem gekk í klaustrið í Rennes 1612 og andaðist 1636. Í blindu sinni hafði hann lært að sjá með hjartanu í hinu Heilaga tjaldbúðar hjartans og sannreynt mátt upprisunnar við hin fjögur áhöld sem hulin voru í þessum helgidómi Lifandi Guða. Ég gef Títusi Brandsma orðið:

Jean St. Samson eða fremur Jean du Moulin hafði verið blindur frá barnæsku sökum veikinda. Hann ólst upp í sárri fátækt og leitaði iðulega athvarfs hjá Karmel í París. Sem þakklætisvott lék hann iðulega á orgelið og varð svo leikinn í því að fólk elskaði að hlusta á leik hans. Hann var afar guðhræddur en það hvarflaði aldrei að neinum að bjóða honum inngöngu í regluna. Hann var þegar orðinn 35 ára gamall áður en hann lét þá ósk sína í ljósi við föður Matteus Pinault, að hann vildi klæðast kuflinum, en hann var ungur prestur sem lokið hafði námi í París og var í þann veginn að ganga í Dolklaustrið á Bretagneskaganum. Hann fékk inngöngu 1606 og kom þaðan til klaustursins í Rennes árið 1612.

Príorinn Philip Thibault hafði heyrt mikið talað um dygðugt líferni hans og hversu háleitu bænalífi þessi leikbróðir lifði og vildi því að hann yrði leiðtoginn í nýrri siðbót, þannig að elskan á Guði innan reglunnar mætti glæðast. En bróðir Samson var ekki alls kostar sáttur við þetta hlutverk sitt. Það var harla óvenjulegt að leikbróður væri falið að skipa leiðtogahlutverk í andlegum málum. Auk þess hafði hann ekki lokið mótunarskeiði sínu enn og blinda hans kom í veg fyrir að hann gæti aflað sér upplýsinga úr bókum.

Öðru hvoru hafði ýmislegt verið lesið upphátt fyrir hann, en hann hafði ekki notið mikillar uppfræðslu fyrir utan þá sem Guð sjálfur hafði veitt honum. Til að sannprófa þann anda sem stjórnaði honum, bað príorinn hann að lýsa bænalífi sínu. Svarið sem hann fékk var jafn háleitt og hl. Teresa gaf þegar hún hafði verið beðin um að gera hið sama og festi á blað í Sögu lífs míns. > Sjálft heiti ritgerðarinnar varpar ljósi á hversu háleitar hugmyndir hann gerði sér um bænina: „Þegar frumlagið glatast í andlaginu.“

 

Það sem vekur þegar í stað athygli okkar er sú mikla áhersla sem þessi blindi bróðir leggur á þá staðreynd, að við erum öll kölluð til hins yfirskilvitlega lífs. Að hið yfirskilvitlega líf, hið innilega samband við Guð, reynslan af Guði, það að njóta ljúfleika Guðs, sé það sem Guð mun veita manninum hér á jörðinni, já, veita hinum mörgu ef þeir einungis opni hjörtu sín og leggi enga hindrun í veg fyrir elsku Guðs. Þeir sem gengið hafa í Reglu Karmelfjalls ættu að hafa það hugfast, að Guð kallar þá til að njóta ljúfleika nærveru sinnar, jafnvel í þessu lífi, að hann þráir að við njótum hins guðdómlega ásæis: Að við missum sjónar af okkur sjálfum sökum hans. Það er einmitt þetta sem við eigum að líta á sem okkar æðsta takmark og eigum hvorki að láta nám, verka eða hina prestlegu þjónusta varpa skugga á þetta.

Samson leggur afar ríka áherslu á þetta atriði. Þrátt fyrir þetta viðurkennir hann hversu nauðsynlegt það sé að læra, prédika og sinna hirðisþjónustunni. En allt ætti þetta að grundvallast á háleitu ásæi. Þetta var ástæðan sem bjó því að baki að hann æskti þess að beina yngri meðlimir reglunnar inn á veg ásæisins, þannig að þegar þeir hefðu vaxið í því og öðlast rótfestu í því myndu þeir aldrei láta undir höfðuð leggjast að rækta ásæið. Þannig myndu öll verk þeirra grundvallast á innilegu sambandi við Guð.

Hann lagði afar ríka áherslu á þá hugmynd, að kjarni hins yfirskilvitlega lífs fælist ekki í sýnum og opinberunum, sáramerkjum og upplyftingum (levitations), heldur  einfaldlega í því að sjá Guð fyrir okkur, með okkur og í okkur og að við brynnum í elsku til hans og kæmumst í kynni við hinn guðdómlega eld hið innra og æsktum þess, líkt og Guð sjálfur, að þessi eldur brenndi okkur upp til agna: Að hið yfirskilvitlega líf væri ekki okkar einna, heldur ætlað öllum til handa. Að sjálfsögðu felur hann Guði á vald miðlun þessarar náðar og hinna ýmsu stiga hennar. Hann vill ekki að við lítum á dulúðina eins og eitthvað sem við getum glætt sjálf.

Það er og verður ávallt náðargjöf Guðs, en Guð hefur gætt eðli okkar næmleika gagnvart þessu lífi. Hann vill ekki að við horfum fram hjá þessum næmleika, látum undir höfuð leggjast að  rækta hann og leysa úr viðjum ákveðinna hindrana sem draga úr áhrifamætti hans í okkur. Auk þessarar neikvæðu undirbúningsviðleitni víkur hann að hinni jákvæðu hlið sem sífelldri rækt við dygðirnar. Með þessu liggur ljóst fyrir hversu nærri hl. Teresu hann stendur að einu leyti, og að hinu Ruysbroeck. Augljóslega hafa þau bæði haft áhrif á hann. Þá Devotio Moderna sem Geerte Groote tók í arf frá Ruysbroeck í allri sinni fegurð og göfgi gerði hl. Teresa einnig að sinni. Þetta á einkum við um þann þátt hennar, að maðurinn eigi ekki að vera óvirkur og fela Guði allt á vald, heldur að leggja sífellda rækt við dygðirnar og heilagt líferni sem óaðskiljanlegan undirbúning fyrir æðri stig dulúðarinnar . . .



Því næst lagði bróðir Jean ríka áherslu á þá ósk sína að kunngera dýrðarljóma speki Guðs sem þráir að gera ósegjanlega miklu meira fyrir manninn en hann gerir, en að maðurinn setji honum hömlur og hindri sökum óverðugleika síns. En fyrir þeim manni sem auðsýni honum lotningu er speki Guðs elskurík. Hún muni fylla alla hina útvöldu með fjársjóðum elskuríkra náðargjafa sinna. Hún muni yfirskyggja þá og endurgjalda með ljúfleika sínum. Því minni kröfur sem þeir geri til hennar, því meiri hlutdeild muni hún veita þeim í sér. Flestir leið ekki hugann að henni, að öðrum kosti legðu þeir líf sitt þúsund sinnum í sölurnar fyrir Guð. Í reynd lifi þeir því sem næst nú þegar handan sjálf sín og umvafðir í Guði. Og líkami þeirra er undirgefinn andanum.



Til þess að ná þessu takmarki leggur hinn blessaði bróðir auk þess áherslu á bæn og íhugun, á afbrigði bænarinnar sem nefna mætti áframhald og sívarandi ávöxt bænarinnar. Hendrik Herp, fransiskaninn sem gerðist lærisveinn Ruysbroecks, varð fyrstur til að grípa til orðsins sem Jean St. Samson tók einnig upp í sínum eiginn skóla, ekki sem eitthvað nýtt í sjálfu sér, heldur sem aldrei hefur verið lögð áhersla á með þessum hætti. Jean St. Samson hefur tileinkað sér þetta afbrigði bænarinnar sem er í fullkomnu samræmi við arfleifð hinna fornu munka og einsetumanna Karmels.

Í samræðum sínum við abba Ísak víkur Kassían að notkun bænaákalla og upplyftinga. Hinn blessaði Jean St. Samson þróaði þessa viðleitni með þeim hætti sem segja má að sé meistaraverk. Hann hefur veitt okkur uppfræðslu um fegurð þessa afbrigðis bænarinnar og blásið lífi í það. Ásamt Hendrik Herp nefnir hann hana toegeesting, „upplyftingu“ eða „upphafningu“ og gæðir síðara orðið sérstæðri merkingu. Þetta er viðleitni af okkar hálfu og samtímis þessu talin afar áhrifarík til að gera okkur þess umkomin að öðlast hlutdeild í innblásnum gnægtum náðarinnar og þróa næmleika okkar gagnvart náðinni og ljúka hjarta okkar fullkomlega upp fyrir Guði.

Þetta eru ekki einungis elskuríkar viðræður: Þetta er einungis upphafið og lokin. Þetta er flug til Guðs þegar eldurinn brýst út í elsku og funa okkar eigin hjartna. Þetta er tilraun sem endurtekin er í sífellu: Að öðlast sameiningu við Guð með eins innilegum hætti og er unnt, eða fremur, að byggja okkur upp í Guði og laga okkur að honum. Þetta er ástríða, að þrá að glata okkur sjálfum í Guði og Guð hafnar okkur ekki. Hann dregur okkur til sín og við verðum að einum anda, við verðum gagntekin af Anda hans, við lifum í honum. Hversu undursamlegt er þetta ekki! Við þráum Guð vegna þess að við erum fyllt Anda hans, af Guði sjálfum. Og þar sem við erum fyllt af honum þráum við sífellt að fyllast meira. Við leitum hans og því fyllir hann okkur sífellt meira. Þessi viðleitni er ofar öllum skilningi, hún rís upp yfir allan ljúfleika, hún beinist að Guði einum og engu öðru en að verða eitt með honum. Þar sem það er skilningurinn og elskan sem stendur að baki þessarar „upplyftingar“ eða „upphafningar,“ er ákveðin afstaða tekin hér, en við leiðum hugann hvorki að skilningnum né elskunni, heldur keppum eftir að safna saman ávöxtunum: Sameiningunni. Engu að síður er þetta viðleitni í vexti sínum og mörg ólík stig eru hér til staðar.



Fyrsta stigið felst í því að fórna sjálfum sér og öllu hinu skapaða Guði á hendur. Þegar þetta er gert er best að einbeita sér að einni hugmynd: Að allt sé hans, án þess að beina athyglinni að einhverju ákveðnu verki handa hans. Við ætlum að horfa til Guðs, ekki hins skapaða, einungis til hins skapaða að svo miklu leyti sem það getur orðið að stökkpalli til Guðs.

Annað stigið felst í því að biðja um náðargjafir hans. Að sá sem er þess megnugur að gefa þær muni gefa okkur þær. Að sá sem er fullríkur muni gefa okkur hlutdeild í þessum dýrðarljóma.

Þriðja stigið felst í samlíkingunni við Guð með því að elska hann af brennandi elsku og þrá að allir öðlist þessa elsku og glæði hana með sjálfum sér.

Síðasta stigið er að sameinast Guði fullkomlega. Þetta felur öll fyrri stigin í sér, en með háleitari hætti.

Allt er þetta fjarri því að vera auðvelt og þess vegna gerir bróðirinn sér ljóst að árangurinn blasir ekki við augum samstundis, en hann vill að við leggjum okkur öll fram. Smám saman munum við ná árangri. Auka má áhersluþungi viðleitninnar þar til hún verður svo að segja að sívarandi ásæi í hlutdeild okkar í Guði og verður svo að segja svo sjálfsögð, að hún verður að okkar öðru eðli. Allar ímyndir líða undir lok og við hefjum okkur yfir allt annað og hverfum þegar til Guðs. En við megum aldrei ganga svo langt að við leitumst við að þoka mennsku Krists til hliðar í flugi okkar til Guðs. Hann verður ætíð Fyrirbiðjandi okkar og Milligöngumaður


Jafnhliða sameiningunni við Guð í verundardjúpi sálarinnar, er það hinum blessaði Jean afar hugleikið að tala sem mest um ásæi sem umvefur allt, rís upp yfir allt og nær út yfir mörk alls. Ásæi sem samkvæmt orðum hans dregur frumlagið til andlagsins, sameinar frumlagið fullkomlega andlaginu og heillar frumlagið svo mjög með andlaginu að það verður algjörlega að hluta þess. Í þessu sér hann undursamleg samskipti: Sálin missir sjónar af sjálfri sér í Guði. Skilningur hennar, hin algjöra furða hans, er ríkulegasta hugsýn hans.

Skilningurinn gerir sér ljóst að hann muni kynnast hinum Hæsta með því að skilja það ekki sem hann veit. Iðulega kemur hann ekki orðum að þessu, finnur ekki orðið sem hann vill segja ef hann neyðist til að tala og miðla hinu Ósegjanlega. Þannig er hér samtímis bæði um ljós og myrkur að ræða fyrir sálina. Þannig tala þeir sem Guði þóknast að veita æðsta skilning óskiljanlegt mál, sem einungis þeir skilja sem hafnir hafa verið upp til sömu hæðanna. Auk þess vilja slíkir menn ekki tala með öðrum hætti við aðra, nema Guð vilji að því sé varið með öðrum hætti.


Sannir nemendur í skóla Karmels ættu að dvelja með háleitum hætti hið innra með sjálfum sér, að finna og mæta Guði í innsta djúpi sálar sinnar. Hér er það sem Guð mætir þeim. Hann vex í þeirri íhugun sem þeir helga honum og þeirri elsku sem þeir auðsýna honum. Hann vex í innsta djúpi verundar þeirra þar til þeim auðnast ekki lengur að leyna honum og Guð vill heldur ekki fara leynt í þeim. Hér blæs Jean St. Samson að nýju lífi í hina öldnu kenningu um scintilla animae, neista sálarinnar, synderisis eða þar sem allt safnast saman í einum punkti [totum simul frumorðsins þaðan sem allt þróast og verður smám saman þekkt í öllu ríkidæmi sínu, en verður ætíð grunnurinn eða hinn fyrsti tilverknaður.

Í innsta, dýpsta og eðlislægasta hluta okkar er það Guð sem er verund verundar okkar, líf lífs okkar, orsök tilvistar okkar og alls sem við gerum og megnum að gera. Þarna er Guð líkt og neisti í sál okkar. Hann hefur tendrað eld í okkur, eld sem miðlar ljósi og yl, eldur sem blossar upp . . .

Hinn blindi söngvari í Rennes, Jean St. Samson, syngur eins og hinn uppljómaði söngvari, Jóhannes af Krossi, söng í myrkrinu í Toledo.